Stragari na internetu

PRVO POMINJANJE STRAGARA

Stragari se zvanično prvi put pominju 1476. godine u turskim popisima kao selo Strgar.Tada se na području Stragara nalazilo 39 kuća, a radi poređenja u Kragujevcu, koji se tada zvao Kraguj, bilo je 32 kuće.Iste godine, takođe u turskim popisima, pominje se i selo Zlošnica – današjni zaseok Stragara, kao i Bušinci – današnji Ljubičevac koji je takav naziv dobio zbog velike količine rude koja je ovde vađena.

SABOR 1425. GODINE

Srpski vladar Despot Stefan Lazarević (1389-1427), sin kneza Lazara i knjeginje Milice,pošto nije imao potomaka, odlučio je da sazove skup srpske vlastele i najviših crkvenih velikodostojnika i da na njemu proglasi Đurđa Brankovića (svog sestrića) za svoga naslednika. Negde oko 1425. godine (možda i ranije) ovaj sabor je sakupljen u Srebrnici kod Stragara i tu je Đurađ Branković zvanično proglašen i prihvaćen za naslednika despota Stefana Lazarevića.
Posle pobede nad Turcima, od 1717. do 1739. godine, centralnom Srbijom, odnosno, Stragarima i bližom okolinom, vladali su Austrijanci.Tada je broj kuća na ovom području bio nešto veći – oko 50.Austrijanci su za vreme dvadesetogodišnje vladavine Stragar nazvali Stragari.Saobraćajna povezanost Stragara u tom periodu, sa većim gradovima, bila je dosta dobra, uprkos svim tadašnjim uslovima za izgradnju saobraćajnica.
Stragari su u periodu austrijske vladavine bili značajni trgovački centar, dok se u Petkovici nalazila varošica.Stanovništvo se uglavnom bavilo stočarstvom i zemljoradnjom, a svoje proizvode iznosilo na tržište, pijačnim danom – ponedeljkom, u nekadašnju varošicu Petkovicu.

KULINA - OSTACI SREDNJOVEKOVNOG GRADA

Na desnoj obali Srebrnice, oko 4 kilometra od Stragara na jednom uzvišenju nalaze se ostaci srednjovekovnog grada Srebrnice u narodu poznatih pod imenom "Kulina".

Grad verovatno potiče iz XIV veka. U pisanim istorijskim izvorima Srebrnica se prvi put pominje 1395. godine. Puni procvat, grad doživljava u prvim decenijama XV veka. Konstantin Jiriček u svojoj "Istoriji Srba" navodi da je despot Stefan u vreme letnjih žega rado boravio "in Srebrnica de Rudnic", dok na drugom mestu, isti autor, navodi "često je despot dolazio u novostečenu prestonicu Srebrnicu, onda je 25. jula 1426. godine ratifikovan mir s Mlecima". Ova zadnja rečenica najviše govori o značaju Srebrnice u despotovo doba. Najviši domet grada je svakako bio Sabor iz 1425. godine, na kome je Despot Stefan proglasio Đurđa Brankovića za svoga naslednika.

Danas je od ovog srednjovekovnog grada ostalo vrlo malo. Samo se po konfiguraciji terena ocrtavaju njegove dimenzije i konture. Najbolje je očuvana severna kula, čiji su zidovi, mestimično, očuvani i preko 10 metara visine. Kula je kvadratne osnove i sagrađena od lomljenog kamena u veoma solidnoj srednjovekovnoj tehnici sa svim karakteristikama tadašnjeg načina gradnje. Na severnoj strani kule očuvan je prozorski otvor iznad koga je plitka niša sa polukružnim završetkom. Prozorski otvor i niša su izvedeni tesanicima sige.

STVARANJE MODERNE SRBIJE

Tanasko Rajić

Stragari su poznati kao mesto koje je početkom XIX veka ustancima u Srbiji podarilo svoje ljude koji su se isticali junaštvom, hrabrošću i poštovanjem.
Iz Stragara su rodom : Janićije Đurić (1779-1850) jedan od pismenijih ljudi tog vremena, Karađorđev sekretar, diplomata, prredsednik Apelacionog suda i član zemaljskog saveta, Tanasko Rajić (1754-1815) Karađorđev barjaktar, junak sa Ljubića kao i Marko Todorović, četovođa koji je predvodio desetine junaka iz Stragara i okoline u Prvom i Drugom srpskom ustanku.

Manastir Voljavča

Prvo sedište prve srpske Vlade u modernoj istoriji bilo je u manastiru Voljavča, udaljenom pet kilometara od centra Stragara. U konaku manastira, tokom 1805. godine, zasedao je Praviteljstvujušći sovjet na čelu sa protom Matijom Nenadovićem. Do 1807. godine predsednik Saveta bio je prota Matija Nenadović a od tada pa do 1811. na čelo vlade Karađorđe je imenovao Mladena Milovanovića. Manastirski kompleks je skriven u gustoj šumi uz Voljavački potok, smešten na severoistočnim padinama Rudnika.U manastirskoj crkvi sahranjena je glava Tanaska Rajića, Karađorđevog barjaktara, čiji spomenik danas krasi centar Stragara.Voljavča je pod zaštitom države kao kulturno-istorijski spomenik.

Značajan momenat razvoja mesta bilo je osnivanje barutane 1806. godine, jer je ona u Prvom srpskom ustanku imala važnu ulogu snabdevanja ratnim materijalom.
Padom Karađorđeve Srbije 1813. godine i Stragari su teško postradali; tada je uništena i barutana.Za vlade kneza Miloša naselje se razvija, te je 1822. godine imalo 56 kuća.Barutana je 1837. obnovljena i proširena.Nova barutana sa brojnim građevinama (25 novoizgrađenih objekata) "izgledala je kao mali industrijski grad".
Stragari su dobili osnovnu školu 1875. godine, a krajem XIX veka (1900. godine) u njemu je popisano 1208 stanovnika.

Varoški deo naselja se još više razvio posle prvog svetskog rata, kada je, uvođenjem boljih saobraćajnih sredstava, život počeo jače da struji na važnijim putevima.
Stragari su proglašeni varošicom 27.septembra 1922.god.Tada je u Stragarima bilo 50-ak zanatskih radnji, ambulanta, lekar i 10-ak kafana. Iste godine varošica je dobila poštu i ambulantu, a otvoren je i rudnik azbesta. U periodu posle drugog svetskog rata izgradeni su dom kulture sa bioskopom, zemljoradnička zadruga, pogon konfekcije, veterinarska stanica i dr.
Od značaja bilo je i otvaranje Stragarske banje (1928.god.), jer su posetioci u varošici snabdevali prehranbenim i drugim artiklima a neki su i konačili.
Za vreme fašističke okupacije, naselje je teško postradalo 1943. godine kada je spaljeno 169 kuća.

STANOVNIŠTVO

Većina stanovništva Stragara doseljena je dinarskom, vardarsko-moravskom i kosovsko-metohijskom migracionom strujom.Najveći broj doseljenika je iz dinarskih krajeva.
Prema vremenu doseljavanja, razlikuju se uglavnom tri starosna sloja stanovništva: najstariji, naseljen do 1750. godine, stariji, naseljen u drugoj polovini XVIII veka i noviji tokom XIX veka.
Stanovništvo Stragara je najvećim delom srpske nacionalnosti a ima i manji broj drugih nacionalnosti (Mađara, Makedonaca, Hrvata).